Jê languages


The Jê languages, or Jê–Kaingang languages, are spoken by the Jê, a group of indigenous peoples in Brazil.

Genetic relations

The Jê family forms the core of the Macro-Jê family. Kaufman finds the proposal convincing.

Family division

According to Ethnologue, the language family is as follows:

Ramirez (2015)

Internal classification of the Jê languages according to Ramirez, et al. :
;Jê
Ramirez excludes Jaikó as a possibly spurious language.

Nikulin (2020)

According to Nikulin, the internal branching of the Jê language family is as follows:
;Jê
Jaikó is treated as a separate branch of Macro-Jê.
Some sound changes and lexical innovations that define various Jê subgroups:

Varieties

Below is a full list of Jê language varieties listed by Loukotka, including names of unattested varieties.
;Timbirá group
;Krao group
;Kayapó group
;Central group
;Western
;Eastern
;Jeicó group

Vocabulary

Loukotka lists the following basic vocabulary items.
LanguageBranchheadeyetonguehandonetwothree
MehínTimbirá Ii-xreːntói-yotói-nuxrápütiibiaklüteinklüt
TajéTimbirá Ipá-krẽntópá-yõtópá-ushrá
KrenjéTimbirá Ií-xuntópá-yõtópá-ükrambuchídibyashüdnkri
Remkoka-MekranTimbirá Ipa-krãnpa-ntópa-ñatópa-nukrapuchitehibiakrukeinkri
AponegikranTimbirá Ii-krai-nthói-ñotoi-ninkráyhapuchitiipiakautuinkré
KrenkatajéTimbirá Ihõ-atóhõ-krábuchitídaikrutdonkré
SakamekranTimbirá IIi-krãi-tóyontouu-krá
PurekamekranTimbirá IIi-klani-notho
MakamekranTimbirá IIi-kranñótoi-nontóñukrápüchitäklúteglé
ApinagéTimbirá IIis-krani-ntoñotoñukrapushiadkrúteadrun-ati
KarahoTimbirá IIi-krani-ntoyotoñukraitaökrüdinkrä
MenrenTimbirá IIpa-krani-tói-yukrápititemkrötenkrí
KayapóKayapó Ii-krani-ntói-ñotoi-nikrapudiamaikrut
IraamráireKayapó Ikrãnoi-ñotonikrapúdiamaikrut
GorotiréKayapó IIkrãnóñótónikrapüdyiamaigru
DuludiKayapó IIhueh-nohhue-nohdohhue-nigrah
MetotíreKayapó IIi-krani-nói-ñotói-nikra
GradaúKayapó IIi-krani-nakái-ñotoi-nikrapodzyiameikrut
XikríKayapó IIkrãnnóontónikrápudíamaikrutamaikrutkieket
UsikrinKayapó IIno
Southern KayapóKayapó IIi-ikrani-ntótsutoshikria
KapiekranKraoñukrá
KrahóKraokrãnhitóhioptónikrápuchitehibiakrukenkri
PiokobjéKraonkrãnntótonkrápechätehibiakrótnkri
KrikatiKraoi-krãi-tói-yukráitá pochetnetá ipekrotitá ikri
SuyáEasternwa-kuráwoa-ndówã-notówa-ñikó
XavanteEasternda-kända-toda-nontodé-iperésimisimaipoänäskudaton
XerenteEasternda-krãnda-tóda-noitóda-nipikrashimishipoñkámenmepráne
XakriabáEasternda-kranda-tomanda-shipigráhemerotongpranéeskumantong
AkroáEasternai-kránaí-nthóaso-inthóas-subkrá
JeicóJeicógrang-bláa-lepúä-netáä-nänong

LanguageBranchwaterfiresunjaguartapirbow
MehínTimbirá Ikúkühüpuderbkuxrüdxúhi
TajéTimbirá Ikúkúhüpütorópkuxüdkúhi
KrenjéTimbirá Ikúkúxüpüdoróbkukrüdnkúhi
Remkoka-MekranTimbirá Ikókuxúpudoróbokukrútekuːhí
AponegikranTimbirá Ikókoxʔhópútuorópa
KrenkatajéTimbirá Igoxéputoropikuhé
SakamekranTimbirá IIkoputkuhẽ
PurekamekranTimbirá IIgókuhüputropguklüthe
MakamekranTimbirá IIgóköyhébütrópkokreyutikuché
ApinagéTimbirá IIinkókukuvuburérobokoklütegutye
KarahoTimbirá IIkókukuvuputrobokokrätikuhä
MenrenTimbirá IIkokoróputiriorótukkokrétkuhẽ
KayapóKayapó Ingokuwúmutrópkukrotdzyuzyé
IraamráireKayapó Inokuömútrobkukrütdzyudzye
GorotiréKayapó IIngókuwümudrobkukrüddyúdye
DuludiKayapó II
MetotíreKayapó IIingokuamutrokronrekukrutdudzye
GradaúKayapó IIngokuimutrabkukritdzyudzyä
XikríKayapó IIngoukuãmaːtrópdiudieː
UsikrinKayapó IIngokóãmudrokrarikokrítderätukä
Southern KayapóKayapó IIpiñkóichiúitputinapiáidzhútaishé
KapiekranKraokukusshiamikru
KrahóKraokókuvrúamkrórobkutkrút
PiokobjéKraokókahóamkróropkrokokrätkohé
KrikatiKraokokuhẽankró
SuyáEasternngokustómúrrurauitíkukrittuté
XavanteEasternkökushebuduhúkuhodukumikã
XerenteEasternkökuzébedörhúkúkudukomikan
XakriabáEasternkükuchéstakróukúkutókomekané
AkroáEasternkuchioputhukutukuäté
JeicóJeicópingxügkrákolunongxkünoniang

Proto-language

Nikulin (2020)

Proto-Jê reconstructions by Nikulin :
For a more complete list of Proto-Jê reconstructions, as well as Proto-Southern Jê reconstructions, see the corresponding Portuguese article.

Ribeiro & van der Voort (2010)

Proto-Jê reconstructions by Ribeiro and van der Voort :